ในการออกปฏิบัติธรรมนี้ท่านได้เคยร่วมธุดงค์ไปกับพระคณาจารย์ต่างๆดังนี้...

                                  ๑.ท่านพระครูสุทธิธรรมรังสี(พระอาจารย์เจี๊ย)
                                  ๒.พระอาจารย์เคล็ม ปิยธโร
                                  ๓.พระอาจารย์พนมศักดิ์
                                  ๔.พระอาจารย์เด่น
                                  ๕.พระอาจารย์ดอกรัก
                                        และเพื่อนสหธรรมิกอีกหลายๆท่านด้วยกัน

ต่อมานับตั้งแต่พรรษาที่๕ ท่านพระอาจารย์มหาถาวร ท่านเริ่มทุ่มเทกับการประพฤติปฏิบัติธรรมมากยิ่งขึ้น ท่านได้เล่าว่า...ไม่รู้ว่าอะไรมาดลจิตใจให้รีบเร่งบำเพ็ญเพียรอย่างหนักชนิดที่ว่า วันหนึ่งจะต้องบำเพ็ญภาวนาถึง ๒๐ ชั่วโมงเป็นอย่างน้อย ในความรู้สึกท่านพระอาจารย์บอกว่า มีแต่ความหิวกระหายในธรรมะตลอดเวลา ความรู้สึกนึกคิด ทรงอยู่กับองค์ภาวนาอยู่เสมอ จิตใจในยามนั้นไม่ฟุ้งซ่าน ไม่แส่ส่าย จิตสงบเยือกเย็นเป็นที่สุดจะพักผ่อนบ้างก็เพียง ๒ ชั่วโมงกว่าๆ เท่านั้น

               กำลังใจขณะนั้นช่างมีอำนาจเหลือเกิน สติตามรู้อารมณ์จิตตลอดเวลาทีเดียว แต่ความรู้เกิดขึ้นเห็นชัดเจนแจ่มใสมาก ก็เป็นตอนท่านพระอาจารย์มหาถาวร จิตฺตถาวโร เดินทางไปศึกษาที่เมืองพาราณสี ประเทศอินเดีย...ในช่วงนั้นท่านได้พรรษาที่ ๗ ระยะเวลาหนึ่งปีเศษที่ท่านเดินทางไปอยู่จำพรรษาอยู่ที่นั่นเป็นระยะเวลาในการปฏิบัติสมาธิธรรมได้ผลดียิ่ง ประกอบด้วยความสงบวิเวกของสถานที่ และไม่มีสิ่งอื่นใดที่จะต้องทำให้คิด ดังนั้นจิตใจยามนั้น เกิดความสงบเป็นสัปปายะทางใจได้ดี
ความสงบที่เกิดจากการประพฤติปฏิบัติสมาธิ ทำให้สติปัญญาสว่างไสว ได้รับข้ออรรถธรรมแจ่มแจ้งยิ่งขึ้น

               เมื่อท่านมาถึงเมืองไทยในครั้งนั้นแล้ว ท่านพระอาจารย์มหาถาวร สามารถที่จะกล่าวย้ำความจริง โดยบอกแก่ตนเองและบรรดาญาติโยมทั้งหลายด้วยความกล้าหาญว่า... “ท่านได้รับธรรมะเต็มความภาคภูมิ และจะไม่ขอสึกออกจากการเป็นพระเลยเป็นอันขาด ชาตินี้ทั้งชาติ ถึงจะมาตัดคอท่าน ท่านก็ไม่ขอสึก”

 ในพรรษาที่ ๘ ท่านพระอาจารย์มหาถาวร ได้สละกำลังกาย กำลังใจ โดยถือว่า “บัดนี้ท่านได้มอบกายถวายชีวิตแด่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว จะไม่มีสิ่งใดมาถอดถอนความตั้งใจของท่านได้แม้แต่ความตาย” ดังนั้นท่านได้ตั้งจิตเป็นสัจกิริยาบำเพ็ญเพียรขั้นอุกฤษฏ์ยิ่งที่เรียกว่า

                      “ปราบกิเลสด้วยการทรมาน” ท่านพระอาจารย์มหาถาวรได้เดินธุดงค์ไปปฏิบัติธรรมในถ้ำ ถ้ำนี้เรียกว่า ถ้ำสระแก้วเขาฉกรรจ์ จังหวัดปราจีนบุรี “ด้วยการงดพูด และงดอาหาร” ความเป็นจริงแล้ว ท่านพระอาจารย์ได้งดอาหารล่วงหน้ามาก่อน ๒ วัน นับตั้งแต่วันที่ได้อธิษฐานไว้แล้ว ต่อมาเริ่มงดพูดเมื่อไปถึงบริเวณถ้ำสระแก้ว ตั้งแต่เวลา ๒๑.๓๐ น.ของวันท ี่๑กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ ปรากฎว่าในครั้งนั้น ท่านพระอาจารย์มหาถาวร ได้งดอาหารเป็นเวลา ๙ วัน และงดพูดเป็นเวลา ๗ วัน

 ถ้ำสระแก้วเป็นถ้ำที่พระอาจารย์มหาถาวร ได้เข้าบำเพ็ญสมณธรรม และเป็นถ้ำที่พระอาจารย์ได้พบในนิมิตรมานานแล้ว เมื่อมีโอกาสได้ไปก็ได้พบของจริงที่นั่น ทั้งเป็นของจริงตามนิมิตร และของจริงที่เป็นสัจธรรมโดยแท้ ลักษณะภูมิประเทศบริเวณถ้ำสระแก้ว อยู่บนเขาฉกรรจ์ การเดินทางเพื่อที่จะเข้าถ้ำนั้น ต้องเดินผ่านไร่นาของชาวบ้านเข้าไปก่อน แล้วจึงมุ่งหน้าขึ้นเขา เมื่อเข้าไปถึงหน้าถ้ำ ก็จะเป็นหน้าผาสูงชัน การที่จะขึ้นไปถึงถ้ำนั้นได้ ขั้นแรกเราต้องปีนป่ายก้อนหิน เกาะต้นไม้ขึ้นไปบ้าง บางแห่งจะมีเถาวัลย์ให้โหนบ้าง ลักษณะโหนพลิกตัวขึ้นไป จึงจะขึ้นถึงปากถ้ำได้ หรือถ้าจะให้สะดวกกว่าการป่ายปีนก้อนหิน ก็ต้องใช้บันไดเชือก หรือที่เรียกว่าบันไดลิง โดยการนำปลายเชือกคล้องกับชะง่อนหินข้างบนให้แน่นเสียก่อน แล้วจึงไต่บันไดลิงนั้นขึ้นไป ความสูงของถ้ำนั้นก็ประมาณ ๓๐ ขั้น ก็สามารถขึ้นถึงปากถ้ำได้เช่นเดียวกัน

                    ลักษณะถ้ำตอนหน้านี้ มีลานหินกว้างพอประมาณ ถัดเข้าไปมีเวิ้งถ้ำคูหาเล็กๆมีลมพัดเย็นสบายพอได้พักเหนื่อย หลังจากที่ได้ออกกำลังปีนหน้าผาขึ้นมา ต่อจากนั้นเป็นที่อันสงบสัปปายะ สำหรับการบำเพ็ญเพียรภาวนาอย่างดีสมควรที่เดียว
ถ้าต้องการที่จะลงไปให้ถึงสระน้ำ ที่เรียกว่าสระแก้วนั้น ซึ่งอยู่ชั้นข้างล่าง เดินไปทางซ้ายมือมีช่องทางเล็กพอเดินลอดไปทีละคน เมื่อถึงตรงนี้ ถ้ามองลงไปจะเห็นลักษณะเหมือนปากปล่อง อยู่ลึกมาก

                    การลงไปชมหรือพิสูจน์มีอยู่ทางเดียวคือ ต้องใช้บันไดลิงลงไปถึงพื้นถ้ำ ความสูงประมาณตึก ๔ ชั้น บริเวณภายในถ้ำกว้างขวางมาก จะเห็นเป็นหลืบเป็นช่องชั้นมากมาย จากการเดินลงมาเมื่อถึงพื้นแล้ว เดินมาทางซ้ายมือซักเล็กน้อย จะเห็นสิ่งที่ธรรมชาติสร้างขึ้น มีลักษณะเหมือนบ่อ มีน้ำใสๆ ขังอยู่ แต่นี่ยังไม่ใช่สระแก้ว ถ้าจะไปให้ถึงสระแก้วจริงๆ ต้องปีนขึ้นไปยังหินอีกชั้นหนึ่งจะมีสระน้ำอันใสสะอาดขังเต็มตลอดทั้งปี

                     ด้วยเหตุนี้ท่านพระอาจารย์มหาถาวรจึงได้ตั้งชื่อถ้ำนี้ว่า ถ้ำสระแก้ว เพราะธรรมชาติสร้างสรรค์ตกแต่ง ดุจดังประดับด้วยอัญมณีมีค่า เวลาต้องแสงจะส่งแววระยิบระยับงามจับตายิ่งนัก ดังกับว่าเราได้เดินทางไปชมเมืองลับแลฉันนั้น ท่านที่นิยมธรรมชาติหรือสนใจที่จะหาสถานที่สัปปายะเพื่อประพฤติปฏิบัติธรรม ผู้เขียนขอเชิญชวนด้วยความเคารพยิ่ง....

พระราชพิพัฒนาทร (พระอาจารย์มหาถาวร จิตฺตถาวโร)

พระอาจารย์ มหาถาวร จิตฺตถาวโร

วันเกิด ๔ มีนาคม ๒๔๙๕

ที่อยู่ปัจจุบัน กุฏิสุวรรณเนตร คณะ ๓ ๙๖๙ วัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร ถนนพระราม๑ แขวงวังใหม่ เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร ๑๐๓๓๐

ประวัติการศึกษา
      ๑. เปรียญธรรม ๓ ประโยค เมื่อ พุทธศักราช ๒๕๑๙
      ๒. อักษรศาสตร์บัณฑิต (สันสกฤต ฮินดี) มหาวิทยาลัย สันสกฤตสัมปุระนานันทะ พาราณาสี ประเทศอินเดีย เมื่อ พุทธศักราช ๒๕๒๔
      ๓. ปรัชญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาสังคมวิทยา มานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยรามคำแหง เมื่อ พุทธศักราช      ๒๕๓๔

ประวัติการอบรม
      ๑. ได้รับการอบรมกรรมฐานจากครูบาอาจารย์พระกรรมฐานหลายรูป อาทิ เช่น หลวงปู่ขาว อนาลโย , หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี , พระราชมุนี (โฮม โสภโณ) , หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน เป็นต้น

ผลงาน
      ๑. อบรมพระสังฆาธิการชั้นสูง ทั้งในและต่างประเทศ
      ๒. สร้างวัด , โรงเรียน , โรงพยาบาล , พัฒนาหมู่บ้าน และสังคม ฯลฯ
      ๓. ผู้ช่วยเจ้าอาวาส วัดปทุมวนาราม ราชวรวิหาร
      ๔. ผู้อำนวยการโครงการปฏิบัติธรรมศาลาพระราชศรัทธา
      ๕. ประธานบริหารวัดพุทธไทยถาวรวนาราม นครนิวยอร์ค
      ๖. ประธานที่ปรึกษาและอุปถัมภ์ชมรมรักษาและส่งเสริมพระพุทธศาสนา
      ๗. ประธานที่ปรึกษาและอุปถัมภ์สมาคมเทิดทูนพระรัตนตรัย
      ๘. ประธานบริหารการศึกษาพระภิกษุ-สามเณร กุลบุตร กุลธิดา และผู้ยากไร้
      ๙. ผู้อุปถัมภ์มูลนิธิศาลาพระราชศรัทธา และมูลนิธิถาวรจิตตถาวโร-วงศ์มาลัย
      ๑๐. ประธานอุปถัมภ์อำนวยการโครงการเมืองสหกรณ์ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ